PL   |   EN   |   DE   |   ES

Patron

 MIKOŁAJ KOPERNIK (1473-1543)

Genialny polski astronom, twórca heliocentrycznej teorii ruchu planet.

 

 

 

                                                              

 

Dnia 19 lutego 1473 roku przy ulicy św.Anny w Toruniu (obecnie ulicy Kopernika) urodził się Mikołaj Kopernik, syn Mikołaja - kupca z Krakowa oraz matki torunianki - Barbary z domu Watzenrode. Rodzeństwem Kopernika byli: starszy brat Andrzej oraz dwie siostry Barbara i Katarzyna. W szkole parafialnej, Kopernik zdobywał wykształcenie z łaciny, rachunków i śpiewu. W 18 roku życia za sprawą wuja Łukasza Watzenrode Mikołaj udał się na studia uniwersyteckie do Krakowa .W latach 1491 - 1495 pobierał nauki z takich dziedzin jak: geometria, trygonometria, matematyka oraz astronomia. Następne młody Kopernik spędził we Włoszech w Bolonii studiując na wydziale prawa kanonicznego (1496-1500), a potem w Padwie (1501-1503), gdzie studiował medycynę. W roku 1503 Mikołaj Kopernik obronił doktorat z prawa kanonicznego.Po pracowitym okresie nauki Kopernik wraca na Warmię, aby służyć kapitule, która umożliwiła mu ukończenie studiów. Na Warmii Mikołaj prowadził szeroko zakrojoną działalność publiczną. Brał udział w zjazdach stanów pruskich u boku swego wuja Łukasza Watzenrode, biskupa warmińskiego (u którego służył też jako lekarz). Opracowuje rozprawę o sposobie bicia monet, pt. Modus cudendi monetam. W swym traktacie Kopernik mówił, że na skutek spadku wartości pieniądza ceny wciąż rosną, a handel zagraniczny staje się coraz trudniejszy. Dobre monety (srebrne) są wychwytywane i przetapiane na gorszą, z czego zyski czerpią miasta dające prawo bicia monety oraz kupcy, którzy sprzedają swe towary według wartości złota. Kopernik był też współautorem pierwszych map: Warmii, Prus Królewskich, Zalewu Wiślanego i Królestwa Polskiego. Tłumaczył dzieła greckie na łacinę. Najwięcej jednak czasu poświęcił obserwacji gwiazd. W roku 1516 Mikołaj Kopernik zostaje mianowany administratorem dóbr wspólnych kapituły. W styczniu 1521 do murów Olsztyna zbliżają się Krzyżacy. Kopernik jako administrator przygotowuje miasto i zamek do obrony. Dzięki wzorowemu przygotowaniu atak krzyżacki został odparty i miasto nie zostało zdobyte. Jeszcze w tym samym roku, 1521, Kopernik został powołany na stanowisko komisarza Warmii, a w roku 1523 został wybrany generalnym administratorem diecezji warmińskiej. W tym czasie wrócił do Fromborka i tam pozostał już aż do swej śmierci. We Fromborku zajmował się sprawami administracyjnymi, leczeniem chorych. Pomimo tak szerokiego spektrum działań, Mikołaj Kopernik nadal poświęca wiele czasu astronomii i teorii budowy świata. Pierwszy zarys tej teorii Kopernik podał w rozprawie, która jest znana pod tytułem - Komentarzyk Mikołaja Kopernika o utworzonych przez niego hipotezach ruchów niebieskich. W swoich rozważaniach Mikołaj Kopernik posługuje się pojęciami stosowanymi przez XVI wiecznych astronomów, mówiąc o ruchach sfer zamiast o ruchach planet. Ziemi przypisuje ruch trojaki: obiegowy dokoła Słońca, obrotowy dokoła osi, oraz trzeci ruch który ma osobliwy charakter i w świetle nauki współczesnej jest zbędny. Do swoich obserwacji Mikołaj Kopernik stosuje bardzo proste instrumenty, często własnej konstrukcji. Przy obserwacji planet wykorzystuje: kwadrant słoneczny (do obliczania szerokości geograficznej miejsca obserwacji), sferę armilarną (do wyznaczania kątów współrzędnych planety), triquetrum (do obserwacji Księżyca). W swojej pracy Mikołaj Kopernik kładł duży nacisk na wyniki obserwacji, które weryfikowały słuszność teorii. Niezgodność obserwacji z teorią dyskwalifikowała teorię. Dzieło Mikołaja Kopernika dokonało przewrotu w poglądach na świat. W latach 1539 - 1541 przebywa we Fromborku profesor matematyki wittemberskiego uniwersytetu Jerzy Joachim von Lauchen, zwany powszechnie Retykiem. Opuszczając Frombork zabrał ze sobą odpis De Rovolutionibus celem wydrukowania go w Norymberdze. Dzieło Kopernika wydrukowane zostało w 1543 roku najprawdopodobniej w około 1000 egzemplarzy. Nosiło tytuł De Revolutionibus, czyli Mikołaja Kopernika Toruńczyka o obrotach kręgów niebieskich ksiąg sześć i zawierało w przedmowie list dedykacyjny dla papieża Pawła III. Mikołaj Kopernik był nowoczesnym uczonym i odważnym człowiekiem szukającym prawdy o Wszechświecie. Ogłoszone drukiem dzieło przyniosło światu nową ideę. Mikołaj Kopernik zakończył życie 24 maja 1543 roku na skutek wylewu krwi do mózgu. Mikołaj Kopernik został pochowany w podziemiach katedry fromborskiej, w pobliżu ołtarza należącego do jego kanonii.

Wstrzymał Słońce, ruszył Ziemię ...


Kalendarium:

Data: Wydarzenie:
19 II 1473 W Toruniu urodził się Mikołaj Kopernik
1483 Umiera ojciec Mikołaja Kopernika
1489 Łukasz Watzenrode, wuj i opiekun Mikołaja Kopernika, zostaje obrany biskupem warmińskim
1491 Mikołaj Kopernik kończy naukę w szkole przy kościele Św. Jana w Toruniu.
1491-1495 Studiuje na Uniwersytecie Krakowskim
1496 Rozpoczyna studia prawnicze w Bolonii
1497 Zostaje przyjęty do kapituły warmińskiej i za pośrednictwem pełnomocników obejmuje kanonikat fromborski. Zostaje wpisany do albumu korporacji studenckiej.
1500 Odbywa praktykę prawniczą w kancelarii papieskiej w Rzymie. Wygłasza publiczny wykład z zakresu matematyki.
1501 Kończy czwarty rok studiów, upływa mu zarazem statutowy okres trzech lat studiów od chwili przyjęcia do kapituły, co zobowiązuje go do osobistego stawienia się we Fromborku w celu ewentualnego przedłużenia nauki o dalsze dwa lata. Staje przed kapitułą i uzyskuje jej zgodę na dokończenie studiów. Rozpoczyna studia medyczyne w Padwie i kontynuuje prawnicze.
1503 Za pośrednictwem pełnomocników obejmuje drugi kanonikat - scholastykę kościoła Św. Krzyża we Wrocławiu. Uzyskuje dyplom doktora prawa kanonicznego w Ferrarze. Kończy drugi i zarazem ostatni rok studiów medycznych w Padwie, uzyskując prawo wykonywania praktyk lekarskich.
1504-1507 Uczestniczy wraz z wujem, biskupem warmińskim w zjazdach stanów Prus Królewskich w Malborku, Elblągu i Toruniu.
1507 Z nominacji kapituły fromborskiej zostaje osobistym lekarzem biskupa. Opracowuje "Komentarzyk" o teoriach ruchu ciał niebieskich, pierwszy zarys teorii heliocentrycznej i rozpowszechnia go poświecie w licznych odpisach.
1509-1510 Opuszcza dwór biskupa warmińskiego w Lidzbarku i przenosi się do kapituły we Fromborku
1510-1512 Sporządza mapę Warmii i zachodnich granic Prus Królewskich, przeznaczoną na zjazd rady królewskiej w Poznaniu. Pełni urzędy kanclerza i wizytatora kapituły. W 1511 r. pełni urząd przełożonego kasy aprowizacyjnej.
1512 Wraz z kapitułą fromborską składa przysięgę wierności królowi Polski Zygmuntowi I.
1512-1513 Pełni urząd kanclerza kapituły
1513 Na apel soboru laterańskiego opracowuje i wysyła do Rzymu własny projekt reformy kalendarza.
1514-1516 Kapituła fromborska zwalnia Mikołaja Kopernika od pełnienia urzędów. Mikołaj Kopernik nabywa dom w miejscu dogodnym do obserwacji astronomicznych i na jego zapleczu buduje płytę obserwacyjną, sporządza instrumenty astronomiczne.
1516-1519 Pełni urząd administratora dóbr kapituły z siedzibą w Olsztynie.
1517 Dokonuje 29 wyjazdów lokacyjnych na wieś zasiedlając pustełany w dobrach kapituły.
1518 Dokonuje 16 wyjazdów lokacyjnych na wieś. Po kilkuletniej przerwie powraca do obserwacji planet.
1519 Sporządza mapę zachodniej części Zalewu Wiślanego. Opracowuje pierwszą redakcję traktatu o monecie i przedkłada ją stanom pruskim. Dokonuje 18 wyjazdów lokacyjnych na wieś. Składa urząd administratora i obejmuje urząd kanclerza kapituły we Fromborku.
1519-1520 Wybucha wojna polsko-krzyżacka.
1520 Mikołaj Kopernik bierze udział w poselstwie do wielkiego mistrza krzyżackiego w sprawie zwrotu zagarniętego przez Krzyżaków Braniewa. Ponownie zostaje administratorem dóbr kapituły. Organizuje obronę Olsztyna.
1521 Krzyżacy bezskutecznie szturmują mury miejskie Olsztyna. Mikołaj Kopernik zostaje obrany "Komisarzem Warmii" w celu rewindykacji zagrabionych przez Zakon posiadłości warmińskich; zwalnia urząd administratora. Przenosi się do Fromborka i otrzymuje urząd wizytatora.
1522 Na zjeździe stanów Prus Królewskich w Grudziądzu wygłasza traktat o monetach.
1523 Pełni urząd generalnego administratora biskupstwa.
1523-1524 Pełni urząd posła i kanclerza kapituły.
1524 W liście naukowym do Bernarda Wapowskiego polemizuje z wywodami astronoma noryberskiego Jana Wernera, zawartymi w traktacie "O ruchu ósmej sfery".
1524-1525 Pełni urząd kanclerza kapituły.
1525-1526 Pełni urząd posła kapituły.
1526 Współpracuje z Bernardem Wapowskim w opracowaniu mapy Królestwa Polskiego i Litwy.
1528 Opracowuje ostateczną wersję traktatu o monecie.
1528-1529 Pełni urząd kanclerza kapituły.
1530-1532 Pełni urząd opiekuna stołu kapituły fromborskiej.
1531-1537 Pełni urząd wizytatora kapituły.
1537 Zostaje zatwierdzony przez króla jako jeden z czterech kandytatów na biskupa warmińskiego.
1537-1538 Zostaje obrany urzędnikiem do spraw nadzoru nad uzbrojeniem warowni fromborskiej oraz urzędnikiem do spraw nadzoru nad egzekucją testamentów.
1538 Rezygnuje ze swego kanonikatu w kościele Św. Krzyża we Wrocławiu. Pełni urząd posła kapituły.
1538-1539 Biskup Jan Dantyszek posądza Mikołaja Kopernika o konkubinat, nakazuje mu zwolnić gospodynię i przygotowuje proces kanoniczny.
1539 Do Mikołaja Kopernika przybywa, aby poznać jego naukę, Jerzy Joachim von Lauchen zwany Retykiem, profesor matematyki z Wittenbergi.
1540 Pełni urząd przełożonego kasy budowlanej kapituły.
1541 Oddaje do druku rękopis "De Revolutionibus".
1542 W Wittenberdze wychodzi drukiem książka Mikołaja Kopernika o bokach i kątach trójkątów: "De lateribus et angelis triangulorum..."
1543 W Norymberdze wychodzi drukiem "De Revolutionibus".
21 V 1543 Mikołaj Kopernik umiera we Fromborku.